Krukay Chinese

เรียนรู้ภาษาจีน เรียนรู้วัฒนธรรม


ขนมไหว้พระจันทร์

chin3-%e0%b8%a3%e0%b8%b9%e0%b8%9b%e6%9c%88%e9%a5%bc
ขนมไหว้พระจันทร์

ขนมไหว้พระจันทร์ที่เราชอบกินกัน แท้จริงแล้ว ไม่ได้เกิดการการบูชาพระจันทร์ ขนมชนิดนี้ มีตำนานเล่าขานกันมาอย่างยาวนาน และขนมชนิดนี้ มีลักษณะรูปแบบมากมายหลายชนิด โดยขนมไหว้พระจันทร์ของแต่ละเมืองในประเทศจีน จะมีรสชาติและจุดเด่นที่แตกต่างกันออกไป

เมื่อปลายสมัยราชวงศ์ถัง มีหัวหน้าคณะปฏิวัติผู้หนึ่ง นามว่าจางชื่อเฉิง เขาได้แจกจ่ายขนมที่ทำจากแป้งสาลีให้กับประชาชนในโอกาสเทศกาลจงชิว โดยด้านในของขนม มีข้อความลับที่เป็นการนัดหมายและเชิญชวนประชาชนให้ออกมาร่วมทำการปฏิวัติ โดยในข้อความระบุว่า “วันที่ ๑๕ เดือน ๘ ให้ทุกคนพร้อมใจกันออกมาจัดการกับทหารของราชวงศ์หยวน” พอวันที่ ๑๕ เดือน ๘ มาถึง เมื่อทุกคนนำขนมมากิน ก็ได้พบกับข้อความลับเหล่านั้น การปฏิวัติจึงได้เริ่มขึ้น โดยมีอาวุธสำคัญ คือ มีดทำครัว หลังจากวันนั้น ธรรมเนียมการกินขนมไหว้พระจันทร์จึงเกิดขึ้น และถ่ายทอดส่งต่อมาจนถึงปัจจุบัน

คำว่า ขนมไหว้พระจันทร์ (月饼)กลายเป็นชื่อเรียกเฉพาะ พบครั้งแรกในหนังสือสมัยราชวงศ์ซ่ง เรื่อง เมิ่งเหลียงลู่ ของอู๋จื้อมู่ และเรื่อง อู่หลินจิ้วชื่อ ของโจวมี่ จนกระทั่งในสมัยราชวงศ์หมิง มีหนังสือหลายประเภทที่ปรากฏข้อมูลที่เกี่ยวข้องและเชื่อมโยงถึงการกินขนมไหว้พระจันทร์ในเทศกาลจงชิว เช่น ในหนังสือเรื่อง ซีหูโหยวหล่านจื้อยวี ของเถียนหรู่เฉิง มีคำกล่าวไว้ว่า “ในวันที่ ๑๕ เดือน ๘ ที่เรียกกันว่าเทศกาลจงชิว คนทั่วไป จะมอบขนมไหว้พระจันทร์ให้เป็นของขวัญแก่ผู้อื่น เพื่อแสดงถึงการรวมตัวและความกลมเกลียวกัน” ในหนังสือเรื่อง หวานฉู่จ๋าจี้.หมินเฟิง ของเฉินป่าง ได้กล่าวเกี่ยวกับขนมไหว้พระจันทร์ไว้ว่า “ประชาชนคนทั่วไป ล้วนใช้ขนมชนิดนี้เป็นของขวัญ ซึ่งมีหลายขนาดที่แตกต่างกันไป โดยเรียกกันว่า ขนมไหว้พระจันทร์(月饼)” ในหนังสือเรื่อง ซีฉาวเล่อชื่อ ก็มีปรากฏเกี่ยวกับขนมไหว้พระจันทร์ว่า “วันที่ ๑๕ เดือน ๘ คือ เทศกาลจงชิว ผู้คนจะนำขนมไหว้พระจันทร์มาเป็นของขวัญ เพื่อแสดงถึงความกลมเกลียวกันในครอบครัว ในตอนกลางคืนของวันนี้ ทุกๆบ้านจะจัดงานฉลองและชมพระจันทร์ร่วมกัน หรือนำขนมไหว้พระจันทร์ปลอมและกาเหล้าไปที่ริมทะเลสาบเพื่อชมวิวและพระจันทร์ ผู้คนจะมารวมตัวตรงบริเวณทางข้ามทะเลสาบซีหู อีกทั้งยังร้องเพลงและเต้นเพื่อเป็นการเฉลิมฉลอง ทำให้บรรยากาศคึกคักเหมือนเป็นเวลากลางวัน

ในสมัยราชวงศ์ชิง กระบวนการผลิตขนมไหว้พระจันทร์ยิ่งยอดเยี่ยมขึ้นไปอีก บางชนิดกลายเป็นของมีชื่อเสียง โดยมีข้อมูลเกี่ยวกับขนมไหว้พระจันทร์ปรากฏในหนังสือ เรื่อง เยียนจิงซุ่ยฉือจี้.เยว่ปิ่ง และกลอน หย่งเยว่ปิ่ง ของหยวนจิ่งล่าน กวีในสมัยราชวงศ์ชิง

ขนมไหว้พระจันทร์ได้พัฒนาเรื่อยมามาจนถึงปัจจุบัน โดยมีรูปแบบและลักษณะที่หลากหลายมากขึ้น แต่ละพื้นที่จะมีรสชาติที่แตกต่างกันออกไป หากแบ่งตามรสชาติ จะมีรสหวาน รสเค็ม รสเค็มหวาน รสหม่าล่า เป็นต้น แบ่งตามไส้ต่างๆ ก็จะแบ่งได้เป็น ไส้โหงวยิ้ง ไส้ถั่วแดง ไส้น้ำตาลกรวด ไส้แฮม เป็นต้น หากแบ่งตามลักษณะของเปลือกขนม จะแบ่งได้เป็น ๓ แบบใหญ่ๆ คือ แบบเปลือกหนา เปลือกเคลือบน้ำตาล และเปลือกแบบขนมพัฟ หากแบ่งตามรูปแบบ แบ่งได้เป็นแบบแป้งเปล่า แบบมีลวดลายดอกไม้ ซุนหงอคง หรือเหล่าโช่วซิง หากแบ่งตามวัตถุดิบและวิธีทำ นอกจากขนมไหว้พระจันทร์แบบเปลือกร่วนดั้งเดิม ยังมีแบบที่เปลือกทำจากผักและผลไม้ เปลือกแบบแช่เย็น เปลือกทำจากใบชา เปลือกทำจากกะทิ เปลือกทำจากอาหารทะเล เปลือกที่เป็นสมุนไพร เปลือกรูปดนตรี และขนมไหว้พระจันทร์แบบมินิ ทั้งยังมีแบบที่เด็กๆชื่นชอบ เช่น ขนมไหว้พระจันทร์รูปหมู รูปสิงโต โดยในแต่ละพื้นที่ ขนมไหว้พระจันทร์จะแตกต่างกันออกไป แบ่งได้เป็น ๕ กลุ่ม ได้แก่ ขนมไหว้พระจันทร์ของปักกิ่ง เทียนจิน กว่างโจว ซูโจว และเฉาโจว ซึ่งถึงแม้ว่ารูปร่างลักษณะและสีจะคล้ายคลึงกัน แต่รสชาติกลับแตกต่างกันอย่างชัดเจน วิธีทำขนมไหว้พระจันทร์ของปักกิ่งและเทียนจินจะเหมือนกับขนมปิ่งหน้างา เปลือกนอกกรอบ หอม รสชาติอร่อย โดยไส้และเปลือกล้วนทำจากพืช แต่เปลือกของขนมไหว้พระจันทร์ของกว่างโจวจะคล้ายคลึงกับขนมของทางตะวันตก ไส้ทำอย่างพิถีพิถัน เน้นไปที่รสหวานแต่ไม่มัน เปลือกของขนมไหว้พระจันทร์ของซูโจวจะมีลักษณะหนานุ่ม เวลากัดเข้าไปจะพบแป้งเป็นชั้นๆ หอมหวาน ถูกปาก เปลือกยิ่งนุ่มยิ่งขาวยิ่งอร่อย เข้มข้น โดยให้ความสำคัญกับน้ำตาล น้ำมัน และความเนียนนุ่มของขนม เปลือกของขนมไหว้พระจันทร์ของเฉาโจว รูปร่างค่อนข้างแบน เปลือกขาว ไส้เป็นน้ำตาลแท่ง ส่งกลิ่นหอม นอกจากนี้ยังมีขนมไหว้พระจันทร์ที่มีชื่อเสียงอีกมากมาย เช่น ขนมไหว้พระจันทร์แบบเจิ้นของยูนนาน ขนมไหว้พระจันทร์แบบหนิงของหนิงโป ขนมไหว้พระจันทร์แบบฮู่ของเซี่ยงไฮ้ ขนมไหว้พระจันทร์แบบชิ่งหลานของเซี่ยเหมิน ขนมไหว้พระจันทร์แบบโหงวยิ้งของฝูโจว ขนมไหว้พระจันทร์แบบใสของเต๋อเม่าก้ง แห่งซีอัน ขนมไหว้พระจันทร์ของเหล่าติงเฟิงไผของฮาร์บิน ขนมไหว้พระจันทร์แบบเฮยหม่าของหยางโจว ขนมไหว้พระจันทร์แบบผักแห้งของเช่าซิ่ง ขนมไหว้พระจันทร์แบบเต้าเซียงชุ่นของปักกิ่ง ขนมไหว้พระจันทร์ไส้องุ่นและแบบใสของจี่หนาน โดยแต่ละอันจะมีรสชาติและจุดเด่นแตกต่างกันออกไป

ขนมไหว้พระจันทร์สื่อถึงการรวมตัว ความกลมเกลียว และเป็นขนมสำคัญประจำเทศกาลจงชิว

แปลโดย ปุ๊กก้า

ที่มา 鸿宇. 中国民俗文化——节俗. 北京:宗教文化出版社,2004.