Krukay Chinese

เรียนรู้ภาษาจีน เรียนรู้วัฒนธรรม


เหล้าครบเดือนและพิธีโกนผมไฟ

baby

โดยทั่วไปคุณแม่ที่เพิ่งคลอดบุตรต้องพักฟื้นเป็นเวลาหนึ่งเดือน ร่างกายจึงจะค่อย ๆ ฟื้นตัว ช่วงเวลาที่พักฟื้นนี้เรียกว่า “坐月子”หรือ “อยู่เดือน” ส่วนทารกที่เพิ่งเกิดต้องรอให้ผ่านหนึ่งเดือนเช่นกัน จึงจะออกจากบ้านได้ ช่วงเวลาหนึ่งเดือนนี้มีความหมายที่สำคัญมากต่อสุขภาพของคุณแม่และทารก ดังนั้นการฉลองครบเดือนของเด็กจึงกลายเป็นพิธีกรรมที่สำคัญพิธีหนึ่ง

ในวันที่จัดพิธีฉลองครบเดือน ครอบครัวจะดองเหล้าเรียกว่า “เหล้าครบเดือน” ชาวจีนเรียกว่า “满月酒”หรือ “弥月酒”ในวันนี้ญาติสนิทมิตรสหายจะนำของขวัญมาอวยพร โดยเฉพาะคุณยายของเด็กที่ต้องมาดูหลานตัวน้อยแต่เช้าและเตรียมอาหารหลากหลาย รวมทั้งตระเตรียมเสื้อผ้าเครื่องแต่งกายให้หลานด้วยที่มณฑลเจียงซูและบางพื้นที่ในมณฑลเจ้อเจียงครอบครัวที่มีฐานะไม่เพียงแต่ดองเหล้าครบเดือนเพื่อต้อนรับญาติสนิทมิตรสหายเท่านั้น แต่ยังตกแต่งงานเลี้ยงและประดับประดาโคมไฟแถมยังเชิญนักแสดงมาร้องเล่นเพื่อความสนุกสนาน ส่วนในมณฑลส่านซีบางครอบครัวยังจ้างคณะละครเงาและวงดนตรีมาในขณะที่ดองเหล้าครบเดือนทำให้บรรยากาศคึกคักยิ่งขึ้น

ในพิธีฉลองครบเดือนพิธีกรรมที่นับว่าสำคัญที่สุดคือ “โกนผมไฟ” บางที่เรียกว่า “落胎发”ซึ่งเป็นการโกนผมครั้งแรกของทารกที่เพิ่งเกิด เชื่อกันว่าผมไฟของเด็กทารกที่เพิ่งเกิดได้มาจากพ่อแม่ ดังนั้นตั้งแต่อดีตเป็นต้นมาการขลิบผมไฟจึงได้รับความสำคัญเป็นพิเศษที่เมืองเส้าซิงมณฑลเจ้อเจียงโดยปกติจะจัดพิธีโกนผมไฟในห้องโถงโดยมีลุงหรืออาฝ่ายแม่อุ้มเด็กให้นั่งตัวตรง จากนั้นผู้ที่รับหน้าที่โกนผมไฟจะนำใบชาที่อมจนเปื่อยในปากชโลมลงบนศีรษะเด็ก ด้วยเชื่อว่าผมที่ขึ้นมาใหม่จะหนาดกดำเหมือนอย่างใบชา นอกจากนี้ยังทำให้ไม่เป็นแผลบนศีรษะได้ง่าย การโกนผมไฟจะไม่โกนผมทั้งหมดแต่จะเหลือเป็นรูปสี่เหลี่ยมบริเวณโคนหน้าผากเรียกว่า “聪明发”และตรงท้ายทอยจะเหลือผมไว้หนึ่งปอย (ชาวจีนทางเหนือเรียกว่า“百岁毛”หรือผมร้อยปี) และจะโกนขนคิ้วทั้งหมด ด้วยเชื่อว่าขนคิ้วที่ขึ้นใหม่ของเด็กชายจะดกดำ ส่วนคิ้วของเด็กผู้หญิงจะขึ้นใหม่อย่างสวยงาม

เส้นผมที่โกนแล้วปกติจะไม่โยนทิ้ง บางที่นำเส้นผมใส่ห่อกระดาษสีแดงแล้วแขวนไว้บนหัวเตียง เชื่อว่าเพื่อปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายส่วนบางที่จะนำเส้นผมมาปั่นเป็นลูกกลม ๆ แล้วใช้ด้ายแดงผูกไว้ จึงจะนำไปแขวนบนหัวเตียงเพื่อกำจัดสิ่งชั่วร้ายเช่นกันปัจจุบันนี้ยังมีคนนำผมไฟเด็กทารกไปทำเป็นพู่กันเพื่อเป็นของที่ระลึก เนื่องจากในชีวิตของคนเรามีเพียงยอดแหลมที่เหมือนดั่งเข็มอย่างผมไฟเพียงสิ่งเดียวเท่านั้น ดังนั้นพู่กันที่ทำจากผมไฟเด็กทารกจึงมีค่าอย่างมากหลังจากพิธีโกนผมไฟเสร็จสิ้นคุณแม่จะใส่เสื้อผ้าชุดใหม่และหมวกใบใหม่ให้เด็ก รวมทั้งนำของที่คุณยายตระเตรียมมาให้ได้แก่ สิ่งที่เป็นมงคลคล้ายแม่กุญแจ, ง้าว , หวี และกระจกกลม แขวนไว้ที่ตัวเด็ก สิ่งประดับเล็กน้อยเหล่านี้แต่ละชิ้นล้วนมีความหมายโดยนัยที่แตกต่างกัน กระจกกลมสามารถส่องสิ่งชั่วร้าย ง้าวใช้กำจัดปัดเป่าสิ่งชั่วร้าย หวีขับไล่วิญญาณร้าย และสิ่งเป็นมงคลคล้ายแม่กุญแจจะสามารถปกป้องและอวยพรให้เด็กทารกมีอายุยืนยาว

บางท้องถิ่นหลังทารกอายุครบหนึ่งเดือนแล้ว พี่ชายน้องชายแม่หรือยายจะมารับแม่และเด็กกลับไปอยู่ที่บ้านแม่เป็นเวลา 2-3 วัน เรียกธรรมเนียมนี้ว่า “走满月”、“过满月”หรือ“搬满月”、“叫满月” จากหนังสือ จงหว่าฉวนกั๋วเฟิงสูจื้อ《中华全国风俗志》ระบุว่า ที่เมืองหูโจวในมณฑลเจิ้งเจียงหลังจากโกนผมไฟแล้ว ลุงหรือน้าฝ่ายแม่จะอุ้มเด็กไว้ข้างหน้าส่วนลุงเขยหรือน้าเขยฝ่ายพ่อจะกางร่มบังศีรษะเด็กไว้ขณะที่ออกไปเดินข้างนอกสมัยก่อนนั้นการเลี้ยงเด็กคนหนึ่งจนเติบใหญ่ไม่ใช่เรื่องง่าย การที่เด็กอายุครบหนึ่งเดือนจึงเป็นสิ่งที่บ่งชี้ว่าเด็กนั้นได้ผ่านช่วงที่อ่อนแอที่สุดของชีวิตมาแล้ว ดังนั้นบางที่ยังจัดการฉลองขึ้นเพื่อแสดงถึงความปิติยินดีอีกด้วยในเขตพื้นที่ของมณฑลส่านซี การฉลองครบเดือนมีธรรมเนียมพิเศษธรรมเนียมหนึ่ง เรียกว่า “挂红”ในวันนี้ใคร ๆ ต่างสามารถป้ายสีแดงหรือสีดำบนใบหน้าปู่และย่าของเด็กทารก ไม่ว่าจะเป็นเจ้าภาพ , แขก , คนสูงอายุหรือเด็ก ต่างร่วมธรรมเนียมอย่างน่าสนุกสนาน ที่ส่านซีนี้เมื่อครบเดือนต้องรับประทานไข่ย้อมสีแดง ในงานเลี้ยงต้องมีเนื้อสีแดง แขวนผ้าม่านสีแดงที่ประตูห้องนอน เพื่อแสดงความปิติยินดีและอวยพรให้เด็กมีความเจริญรุ่งเรืองตลอดชีวิต

ติดตามอ่านต่อได้ที่ www.krukaychinese.com

ที่มา 主鹰. “满月酒与满月头 . ” 从礼仪, 144-145. 北京: 中国社会出版社, 2005.

แปลโดย ตัวประกอบ