Krukay Chinese

เรียนรู้ภาษาจีน เรียนรู้วัฒนธรรม


拜年和送橘 การอวยพรและมอบส้มในวันตรุษจีน

natthacha

拜年和送橘
การอวยพรและมอบส้มในวันตรุษจีน
การอวยพรในวันปีใหม่หรือวันตรุษจีนเริ่มขึ้นตั้งแต่สมัยสมเด็จพระจักรพรรดิฮั่นเกาจู่ เดิมเป็นเพียงการเฉลิมฉลองเทศกาลและถวายพระพรชัยมงคลแด่จักรพรรดิเท่านั้น ต่อมาทำสืบทอดกันจนกลายเป็นประเพณี บางคนกล่าวว่าประเพณีการอวยพรวันตรุษจีนเกี่ยวข้องกับปีศาจเหนียน เชื่อกันว่าปีศาจนี้จะออกอาละวาดและทำร้ายผู้คนในขณะที่กำลังเฝ้าคืนกันในวันส่งท้ายปีเก่า ดังนั้นเมื่อถึงในเช้าวันตรุษจีนแต่ละบ้านจะเปิดประตูออกมาแสดงความยินดีและอวยพรให้แก่กัน เช่น ขอให้มีสุภาพแข็งแรง ปลอดภัย ต่อมาจึงกลายเป็นประเพณีการอวยพรในวันตรุษจีน
หนังสือฉวนฮว่าฉวนฟงสูจื้อบันทึกว่า สมัยก่อนการฉลองตรุษจีนมีอวยพรให้พ่อ พี่ชายคนโต ญาติ เพื่อน อาจารย์และคนในเผ่าเดียวกันขุนนางระดับล่างอวยพรขุนนางระดับสูง ขุนนางระดับสูงถวายพระพรชัยมงคลแด่จักรพรรดิ
ในการอวยพรตรุษจีน ผู้คนจะกล่าวคำที่เป็นมงคล เช่น ขอให้โชคดีในวันปีใหม่ มั่งคั่งร่ำรวย สมปรารถนา อายุยืนยาว เป็นต้น บางแห่งยังมีการเตรียมกล่องที่เรียกว่า “ไป๋ซื่อต้าจี๋百事大吉” ไว้รับแขก ภายในกล่องจะใส่พลับแห้ง ลิ้นจี่ ลำไย วอลนัท เกาลัด ถั่วลิสง พุทราจีน และของอื่นๆที่สื่อความหมายมงคล เช่น พลับแห้ง(柿饼shìbǐng) หมายถึง ขอให้สมปรารถนาทุกสิ่ง(事事如意shìshìrúyì) วอลนัท(核桃hétao) หมายถึง มิตรภาพ ส่วนพุทราจีน(枣zǎo) ถั่วลิสง(花生huāshēng) ลำไย(桂圆guìyuán) และเกาลัด(栗子lìzi)เมื่อนำพยางค์ของห้าสิ่งนี้มารวมกันจะกลายเป็นวลี早生贵子zǎoshēgguìzǐซึ่งใช้ในการอวยพรให้คู่แต่งงานใหม่ มีความหมายคือ ขอให้มีลูกชายเร็วๆ อีกทั้งยังขอให้โชคดีในวันปีใหม่และประสบความสำเร็จในทุกเรื่องอีกด้วย
พิธีอวยพรในวันตรุษจีนแตกต่างกันไปตามแต่ละกลุ่มชนซึ่งแต่ละพิธีก็สื่อความหมายที่ต่างกันออกไป เช่น กลุ่มชนธิเบตจะมอบผ้าพันคอสีขาวให้กันกลุ่มชนหุยจะมอบน้ำมันงาให้กัน กลุ่มชนฮั่นจะคุกเข่าคำนับ เป็นต้น ต่อมา ผู้คนนิยมการเดินทางไปอวยพรปีใหม่ตามบ้านทำให้เสียทั้งเวลาและแรงกาย ชนชั้นสูงกลุ่มหนึ่งจึงริเริ่มดัดแปลงนามบัตรให้กลายเป็นการ์ดอวยพรปีใหม่ โดยการเขียนคำอวยพรลงไปบนนามบัตรด้วย
เนื่องจากชนชั้นสูงจะต้องเดินทางไปอวยพรปีใหม่เพื่อผูกมิตรกับผู้คนต่างๆอย่างกว้างขวาง ทำให้ทั้งเหนื่อยและเสียเวลา ดังนั้นหากเป็นคนที่ไม่สนิทสนมก็จะไม่เดินทางไปอวยพรด้วยตนเอง แต่จะเขียนจดหมายและสั่งให้คนรับใช้นำจดหมายไปส่งแทน สมัยราชวงศ์หมิงจึงเกิดประเพณีใหม่ขึ้นคือประเพณีการส่งตัวแทนไปอวยพรปีใหม่ตามบ้านและแพร่หลายในเวลาต่อมา นามบัตรจึงเป็นที่มาของการ์ดอวยพรปีใหม่ในปัจจุบัน
สมัยราชวงศ์ชิงนิยมใช้กล่องอวยพร“ไป้เหอ拜盒” ใส่การ์ดอวยพรปีใหม่ลงไปในกล่องและส่งไปให้ผู้รับเพื่อแสดงถึงความจริงใจ การ์ดอวยพรปีใหม่นี้ในการผูกมิตรและแสดงความเคารพแก่กันเป็นวิธีที่ทั้งสะดวกและนำไปใช้ได้จริงจนกระทั่งปัจจุบันก็ยังคงนิยมส่งการ์ดอวยพรวันปีใหม่
การ์ดอวยพรวันปีใหม่โดยทั่วไปจะมีคำอวยพรที่คล้ายกัน เช่น สุขสันต์วันปีใหม่ สมปรารถนา การเงินอุดมสมบูรณ์ สุขภาพแข็งแรงอายุยืนยาว เป็นต้นผู้ให้หวังว่าการ์ดอวยพรปีใหม่นี้จะนำมงคลมาให้แก่ผู้รับ ทั้งนี้ผู้คนก็ยังคงใช้ประเพณีการเดินทางไปอวยพรตามบ้านเช่นเดิม
ดินแดนส่วนใหญ่ในประเทศจีนมักมีประเพณีมอบส้มในวันตรุษจีน เพราะภาษาจีนคำว่า ส้ม橘 มีเสียงใกล้เคียงกับคำว่า มงคล吉 ดังนั้นจึงใช้ส้มเป็นของขวัญอวยพรให้ทำสิ่งใดก็เป็นมงคล ทางภาคใต้ของจีนจะนิยมให้ตระกร้าที่ใส่เม็ดแตงและส้มจีนเป็นของขวัญวันตรุษจีน เม็ดแตงมีความหมายคือ ขอให้มีลูกชายเยอะๆ และส้มจีนมีความหมายคือ ขอให้มั่งมีศรีสุข ความหมายมงคลที่ซ่อนอยู่ภายในสิ่งของเหล่านี้ ทำให้ผู้รับได้รับของขวัญปีใหม่นี้ไม่สามารถปฏิเสธคำอวยพรอันเป็นมงคลเหล่านี้ได้ลง
ส้มจีนเป็นพืชในวงศ์ส้ม ลักษณะของต้นเป็นไม้พุ่มสีเขียวหรือไม้ต้นขนาดเล็ก เป็นผลผลิตหลักของจีนทางตอนใต้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในมณฑลฝูเจียนจะนิยมปลูกส้มมากที่สุด ส้มจีนมีรสชาติอร่อยและอุดมไปด้วยวิตามิน ถือเป็นผลไม้ที่เป็นเอกลักษณ์ของภาคใต้ตั้งแต่สมัยโบราณในหนังสือเจิ้งหลุนของฮั่นชุยซือบันทึกไว้ว่า ในอดีตส้มเป็นผลไม้ที่ล้ำค่ามากในบันทึกประวัติศาสตร์ฮว่าจื๋อเลี่ยจ้วนบันทึกไว้ว่า ครอบครัวเกษตรกรแถบมณฑลซื่อโจวและมณฑลหนานโจวปลูกส้มจำนวนกว่าพันต้นและสามารถทำรายได้มากกว่าชนชั้นสูง
ตั้งแต่สมัยราชวงศ์ถังเป็นต้นมา ส้มเป็นผลไม้ที่พบได้บ่อย เห็นได้จาก ส้มเป็นหัวข้อที่กวีโบราณมักนำมาแต่งกลอน เช่น งานเขียน “จู๋ซ่ง” ของกวีฉู่หยวน มีบทชมส้ม “赞美橘” ยกย่องขุนนางที่มีคุณธรรม งานเขียนกั่นยู่ของจางจิ่วหลิงนอกจากนี้ยังมีกวีหลิวหวานหยวนซึ่งถูกลดตำแหน่งในสมัยราชวงศ์โจว จึงกลับไปปลูกส้มกว่า200ต้นกับลูกหลานที่เมืองทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือและได้เขียนกลอนชื่นชมส้มเช่นกัน
ประชาชนทั่วไปก็ถือว่าส้มเป็นผลไม้ที่มหัศจรรย์ แม้แต่เปลือกและใบของส้มก็อยู่ในปกรณัมจีนอย่างแพร่หลาย เช่น หนังสือหลิ่งหนานจ๋าจี้ กล่าวถึงเรื่องของเทวดาหลัวเปี้ยนปลูกส้มให้เมืองชื่อหลง เพื่อเป็นประโยชน์แก่สังคม และหนังสือเยว่หยู่ก็ได้บันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับส้มไว้เช่นกันคือ ตำนานส้มฮั่วโจว
จะเห็นได้ว่า ส้มเป็นผลไม้ที่มีความสำคัญมากในสังคมจีนตั้งแต่สมัยโบราณ และความสัมพันธ์กับนำส้มมาเป็นของมงคลในวันตรุษจีน เนื่องจากคำว่า ส้ม ในภาษาจีน มีเสียงพ้องกับคำว่า มงคล ในภาษาจีน ผู้คนจึงเล่นเสียงของสองคำนี้ จึงใช้ส้มสื่อความหมาย มงคล จึงเกิดประเพณีต่างๆขึ้นมากมายในเช่น บางครอบครัวไปที่ห้องโถง ประดับกิ่งไม้ด้วยลูกพลับแห้งและผลส้มเพื่อสื่อความหมาย ขอให้มีโชคในทุกเรื่อง บางครอบครัวนำกิ่งไม้มาสานเป็นตระกร้าและใส่ลูกพลับแห้งและส้มลงไป จากนั้นนำไปวางไว้ในห้องโถง เพื่อขอให้มีโชคลาภมงคล โดยทั่วไปเรียกว่า”ไป๋ซื่อจี๋” ส้มถือเป็นสิ่งมงคลหลักและเป็นสิ่งที่ผู้คนต้องการพบเห็น เช่น วาดรูปส้มผลใหญ่เพื่อขอให้ประสบมหามงคล วาดรูปลูกพลับกับส้มเพื่อขอให้ทุกเรื่องเป็นมหามงคล วาดรูปลิลลี่ ลูกพลับและส้ม เพื่อขอให้โชคดีทุกๆเรื่อง

แปลโดย หนูน้อยแก้มป่อง
ที่มา ShenLihua and QianYulian. 2005. ZhongguoJixiangWenhua. NeiMenggu: NeiMengguRenminChubanshe.